Środowisko kształtowania mowy

Podstawowym środowiskiem kształtowania myślenia i mowy dziecka jest rodzina. Rozwój tych funkcji przebiega tu samorzutnie w związku z różnorakimi sytuacjami dnia powszedniego: ubieraniem, rozbieraniem, myciem, jedzeniem, zabawą, zajęciami domowników itp. Dziecko ma okazję pytać o wszystko i otrzymuje odpowiedzi. Wyzwala się mowa sytuacyjna. Czynniki uczuciowe oraz atrakcyjne zdarzenia wzbogacają i dynamizują mowę. Dziecko uczy się mowy od otoczenia osób, z którymi najczęściej przebywa. Wynika stąd wyjątkowa i niezastąpiona rola rodziny. Jednak niekiedy sami rodzice przyczyniają się do powstawania opóźnienia w rozwoju mowy dziecka, czy nawet zaburzeń mowy. Dzieje się to wtedy, gdy przemawiają do dziecka w sposób pieszczotliwy, zniekształcając wyrazy. Mając taki wzór do naśladowania dziecko zaczyna wymawiać nieprawidłowo. Nadmierny rygoryzm, przecenianie możliwości dziecka, ustawiczne wytykanie i poprawianie błędów, które w tym czasie mieszczą się w granicach normy rozwojowej również może być przyczyną powstawania wad wymowy.

Często rodzice nie uświadamiają sobie tego, że ich dziecko ma wadę wymowy i nie dostrzegają narastających nieprawidłowości. Ma to miejsce wówczas, gdy dziecko zbyt długo pozostaje jedynie w kręgu rodziny, nie nawiązując kontaktów z szerszym środowiskiem społecznym.

Jaka jest rola Rodziców w pokonywaniu przez dziecko trudności z wymową ?

Rodzice powinni przede wszystkim wspierać rozwój mowy dziecka. Pierwszym ważnym ćwiczeniem, które w naturalny sposób usprawnia język, wargi, podniebienie, żuchwę jest karmienie piersią. Następnie picie z kubka, jedzenie łyżeczką, samodzielne żucie i gryzienie pokarmów. Ważne jest zatem wczesne zrezygnowanie z butelek i smoczków. Częste oczyszczanie nosa z wydzieliny ułatwi dziecku, tak ważne przy mówieniu oddychanie przez nos a nie przez usta. Wrażliwość słuchową można rozwijać poprzez śpiewanie piosenek czy zabawy z dźwiękiem, wzbogacanie słownictwa oraz doskonalenie umiejętności budowania zdań. Dziecko uczy się podczas rozmowy, słuchania bajek, wierszyków, wyliczanek. Rozmowa jest ważna gdyż buduje więź emocjonalna między Rodzicem a Dzieckiem. Jeśli przedszkolak ma wadę wymowy i chodzi na zajęcia logopedyczne Rodzice powinni część ćwiczeń powtarzać w domu. Ważna jest zasada systematyczności w pracy z Dzieckiem.

Etapy rozwoju mowy

Rozwój mowy uwarunkowany jest genetycznie, zależy od wrodzonych właściwości organizmu człowieka, ale możliwy jest jedynie w kontakcie ze środowiskiem społecznym, z innymi ludźmi. Jest to proces, w którym współgrają czynniki biologiczne i społeczne. Nie przebiega on u wszystkich dzieci jednakowo. U jednych szybciej, u innych wolniej. Niejednakowa jest też kolejność przyswajania sobie przez dziecko poszczególnych głosek. Stopień rozwoju mowy zależy od wpływu środowiska oraz psychofizycznego rozwoju dziecka.

W rozwoju mowy wyodrębnia się cztery okresy:

  • okres melodii (0-1 rok życia),

  • okres wyrazu (1-2 rok życia),

  • okres zdania (2-3 rok życia),

  • okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 rok życia dziecka).

Normą rozwojową jest, jeśli dziecko w wieku

  • 0-1 roku – komunikuje się z dorosłymi za pomocą krzyku, głuży, gaworzy, wymawia pierwsze wyrazy: mama, tata, baba;

  • 1-2 lat – używa prawie wszystkich samogłosek z wyjątkiem nosowych
    (ą, ę) oraz wymawia niektóre spółgłoski (p, b, m, t, d, n, k, ś, ź, ć, dź, ch). Pozostałe zastępuje innymi. Wypowiada się jednowyrazowo: np. pomidor – midol, kaczka – kaka;

  • 3 lat – porozumiewa się prostymi zdaniami, wymawia wszystkie samogłoski i spółgłoski (p, pi, b, bi, m, mi, n, ni, f, fi, w, wi, t, d, n, l, li);

  • 4 lat – wymawia głoski s, z, c, dz. Mowa ulega dalszemu doskonaleniu;

  • 5-6 lat – wymawia głoski sz, ż, cz, dż, r;

  • 7 lat – ma utrwaloną poprawną wymowę wszystkich głosek oraz opanowaną technikę mówienia.

Prawidłowy rozwój mowy zależy od :

a) sprawności narządów artykulacyjnych w szczególności warg i języka.

b) poziomu percepcji słuchowej, na który składa się:

– słuch fizjologiczny,

– słuch fonematyczny czyli zdolność różnicowania dźwięków mowy,

– pamięć słuchowa,

– umiejętność kojarzenia.

c) ogólnego rozwoju intelektualnego.

Przyczyną wady wymowy może być:

– upośledzenie ostrości słuchu, czasem tak małe, że niezauważalne przez otoczenie i dziecko;

– trudności oddychania przez nos powodujące nosowanie lub seplenienie międzyzębowe;

– brak siekaczy, przerost trzeciego migdałka, rozszczepy warg i podniebienia;

– wady zgryzu, np. zgryz otwarty, powodujący często seplenienie międzyzębowe;

– zaburzenia percepcji słuchowej, to nie tylko dokładne słyszenie, ale i interpretacja bodźców dokonywana w mózgu.